Харьцангуй

Харьцангуй гэдэг нь туйлын үнэн гэж байхгүй гэсэн утгагтай үг юм. Бас юм 2 талтай ч гэж ярьдаг. Учир нь асуудлыг нэг өнцгөөс харахад зөв мөртлөө өөр талаас нь харахад буруу байдаг. Тиймээс аливаа зүйлийн талаар ярьж үнэлэлт дүгнэлт өгөхдөө юутай харьцуулж байна вэ? гэдгийг нь сайтар тунгаах нь чухал юм. Тухайлбал явж байгаа автобусанд сандал дээр сууж байгаа хүнийг замтай харьцуулж харвал тухайн хүнийг хөдлөж байна гэж хэлнэ, учир нь хүн автобустайгаа хамт хөдлөж байна. Харин автобусны сандалтай харьцуулж харвал хүн хөдлөхгүй байна. Энэ тохиолдолд болж байгаа үйл явдлын талаар өөрөөр хэлбэл тухайн хүнийг хөдлөж байна гэж хэлэх нь ч зөв, хөдлөхгүй байна гэж хэлэх нь ч зөв, аль аль нь л зөв. Монголчууд нүдээр харсан нь үнэн, чихээр сонссон худал гэж ярьдаг, бүр үнэн худлын хооронд 4 хуруу зай бий ч гэж ярьдаг. Гэтэл дээрх жишээнээс харвал бүгдээрээ нэгэн зэрэг нүдээрээ харахад л тухайн үйл явдлыг өөр өөрөөр харж болох нь байна. Ийм болохоор аливаа зүйлийн талаар ярих, болж байгаа үйл явдалд үнэлэлт дүгнэлт өгөхдөө аль өнцгөөс нь харах вэ? гэдгээ эхэлж тодорхойлох нь хамгийн чухал асуудал болж байна.

Саяхан Асашёорюүг сүмогоос зодог тайлсаны дараа Монголчууд 2 талцсан байдалтай байлаа. Өнөө Монголын хууль 3 хоног гэдэг шиг одоо чимээгүй болсон байх шив дээ. Тэр үед үнэхээр Асашёорюүгийн фанатууд гэж байгаа бол юу ч хийж мэдэхээр мэдээнүүд цуварч байлаа. Монголчууд сүмо үзэхээ больё, 2 аваргын нулимсыг үзсэн муусайн япончууд, үзэх юмгүй болчихсон сөнөх гэж байхад нь Дагвадорж очиж японы сүмог аварсан, одоо сүмо нь үзэгчгүй болно, бүр барилдаж байгаа бүх сүмочид болон Японд амьдарч байгаа Монголчуудаа татъя, 32 түрүүлсэн дээд амжилтыг нь эвдэх гээд байсан болохоор албаар шахаж хавчлаа гэх мэтээр ярьж хэлж байгаа нэг хэсэг хүмүүс байхад нөгөө хэсэг нь усыг нь уусан бол ёсыг нь дагах ёстой, хууль дүрмийнхээ дагуу шийдэж байгаа нь зөв, өөрөө биеэ зөв авч явах ёстой байсан гэж ярьж хэлж байлаа.

Мэдээж хүмүүсийн санаа бодол ялгаатай байх нь ойлгомжтой боловч энд дээрх харьцангуйн тухай олголт бас гарч ирж байна. Өөрөөр хэлбэл шууд харахад дээрх 2 талцсан байдалтай байгаа хүмүүсийн аль альных нь зөв болно. Учир нь хууль дүрэм биелүүлдэггүй эсвэл мэдээлэл дутуу хүмүүсийн хувьд түүнийг өмөөрч байгаа нь зөв л хэрэг. Олонд нэртэй хүн хүн зодох, олон нийтийн газар биеэ зүй бус авч явах зэрэг үзэгдэл бол монголд хэвийн шахуу зүйл шүү дээ. Харин хууль дүрмийг сайтар биелүүлдэг, хүний эрх, эрх чөлөөний талаар ойлголт сайтай, мэдээлэлд илүү ойр байсан хүмүүсийн тухайд бол түүнийг өмөөрөх шаардлагагүй сүмогийн холбоо хууль дүрмийнхээ дагуу шийджээ гэж үзсэн байна.

Тэгэхээр энэ асуудлыг хэн ч байсан хууль дүрмээ биелүүлдэг байх нь зөв гэдэг талаас нь авч үзсэн нь дээр үү? эсвэл хууль дүрэм тэгш бус байх ёстой, олны танил болон мөнгөтэй хүмүүс, эрх мэдэлтэй хүмүүс хүн хэд хэдэн удаа хууль дүрэм биелүүлэхгүй байж болно гэсэн талаас нь авч үзсэн нь дээр үү. Мэдээж бид хүн бүр хуулийн өмнө тэгш эрхтэй байдаг тогтолцоог л хүсэж байгаа шүү дээ.

Дашрамд хэлэхэд 2.7 сая Монголчууд сүмо үзэхээ болиход Японы сүмод ямар ч өөрчлөлт гарахгүй шүү дээ. Бид ямар сүмог мөнгөөр үздэг биш. Өмнө нь бид сүмогийн барилдаан үзэх, сүмогоор барилдах нь бүү хэл сүмо гэж юу байдаг тухай сонссоо ч үгүй хэдэн мянган жил болсон хүмүүс. Монголчууд сүмо барилдахгүй бол хэнд ашиггүй байхав мэдээж хамгийн түрүүнд хэдэн монгол сүмоч л ажилгүй болно биз дээ. Тэр дээд амжилтыг эвдэх гээд байсан гэдэг бол бүр худлаа, Дагвадорж маань 30 эсвэл 31 түрүүлчихээд байсан бол бас өөр хэрэг үнэхээр л шахаж хавчаад байсан бол өмнө нь алдаа гаргаж байхад нь аль хэдийн сүмогоос гаргачих байсан шүү дээ. Дагвадорж Монголчуудын бахархал мөн үү мөн. Үүнтэй бол хэн ч санал нийлнэ. Би ч гэсэн түүний эртэй, хурдтай, уран барилдааныг харах дуртай байсан. Харин Монголын бахархал хууль дүрэм биелүүлдэггүй байж болдогтой санал нийлэх хүн тийм ч олон биш байх гэж бодож байна.

Саяхан мөн л Монголчууд дээлээ өмсөхгүй л бол монгол хүн биш болох, Хятадууд дээлийг өөрсдийн нэр дээр бүртгүүлэх гэж байна гээд монгол дээлний тухай нэлээн шуугилаа. Гэтэл өмнө нь Хятадууд хөөмий, морин хуурыг өөрсдийн өв гээд бүртгүүлчихэж. Харин бид морин хуураа тоглосоор, хөөмийгөө хөөмийлсөөр л байна шүү дээ. Нэг талаас энэ нь байж боломгүй зүйл боловч нөгөө талаас нь аваад үзвэл Хятдад Монгол улсын хүн амаас илүү олон монголчууд амьдарч байхад тэднийг битгий хөөмийл, дээл өмсөж болохгүй, морин хуур , уртын дууг бүр хэрэглэж болохгүй гэж хэлэх эрх байхгүй биз дээ. Тэгээд ч тэр Юнескогын соёлын өвийг бүртгэх дүрэмд өөр улсынх байсан ч хамаагүй тухайн улсад өргөн тархсан л бол бүртгүүлж болно гэж заасан байдаг гэж Монгол дахь Юнескогын төлөөлөгч хэлсэн байна лээ.

Энд үндэснийхээ өв соёлыг үгүйсгээгүй бөгөөд аливаа зүйл харьцангуй гэдгийг л хэлэх гээд байна. Ингэхэд одоогийн бидний өмсөж байгаа дээл маань жинхэнэ Монгол дээл мөн үү биш үү, эртний болоод Чингис хааны зургаас харахад Монгол дээлний энгэр, зах лам дээл шиг л харагддаг юм байна лээ. Харин одоогийн дээлний энгэр, захыг манж дээлийнх гэж өмнө сонсож байсан санагдах юм. Бид дээлээ өмсдөгөөрөө өмсөөд л, хэрэглэдгээрээ хэргэлээд байж байхад хэн биднийг хятадын хувцас өмслөө, эд нар хятадууд байна гэж хэлэх юм бэ?

Монголчууд ардчилсан тогтолцоонд шилжээд 20 жил боллоо. Энэ хугацаанд бид юу хожив, алдав. Хожсон алдсаны тухай яриа нь бас л харьцангуй ойлголт л доо. Миний бодлоор алдсан гэхээсээ хийж болох өөрчлөлт шинэчлэлтийг их удаан хийж байна гэж үздэг. Бид ямар дэлхий дээр анх удаа ардчилсан тогтолцоонд шилжиж байгаа улс биш. Биднээс өмнө энэ тогтолцоог сонгоод авсан эсвэл бүр анхнаасаа ийм тогтолцоотой байсан улсуудын бэлэн жишээ байхад заавал тэдний туулсан болохгүй зүйлүүдийг нь давтаж туулах хэрэггүй юм л гэж бодож байна.

Одоогийн Монгол Улсын байгаа байдлыг шүүмжилж байгаа хүмүүс намайг оролцуулаад сүүлийн жилүүдэд ихээхэн олширч байгаа юм шиг санагдаж магадгүй юм. Нэмэгдэж ч байгаа байх. Энд хамгийн гол нь интернет орон зай хүмүүст ихээхэн боломж олгосон, бас хөгжилтэй орнуудад амьдарч ажиллагсад улам олон болсонтой холбоотой байх. Тухайн асуудлыг хөндөхдөө мэдээж өөрийн харж, ойлгож, мэдэрч байгаа талаас нь л бичиж байгаа хэрэг. Энэ нь мөн л харьцангуй асуудал. Гэтэл зарим нэгэн хүмүүс битгий Монголыг муулаад бай, муулж байгаа болгон хятад, өндөр хөгжилтэй оронтой Монголыг битгий зэрэгцүүлж адилтга эсвэл бүр бичиж байгаа сэдэвтэй нь холбоогүй тухайн хүнрүү нь хандаж гутаан доромжилж бичиж байнаа. Тэгэхээр тухайн шүүмжилж байгаа болон дэвшүүлж байгаа санаатай нь таны бодол нийлэх, нийлэхгүй нь ердөө л асуудлыг аль өнцгөөс нь харж байна гэдгээс л болж байгаа харьцангуй ойлголт юм.

Тиймээ аливаа зүйл харьцангуй.

2010 оны 3 дугаар сар 2

Зүйр үгийн тухай

Аливаа ард түмэнд зүйр үг буюу ардын үг гэж байдаг. Зүйр үг нь тухайн улс үндэстэний амьдралийн хэв маягаас урган гарсан хэдий ч бүгд л “Үнэн”-ий тухай, болох болохгүйн тухай, мөн ертөнцийг танин мэдэхээс эхлээд, гэр бүл, нийгэм болон хүмүүний харилцааны тухай өгүүлсэн байдаг. Хүний нийгэм өөрчлөгдөхийн хэрээр утга нь солигдмоор үгнүүд байхын зэрэгцээ танин мэдэхүй, шинжлэх ухаан хөгжсөнөөр зарим зүйр үгийг бараг хэрэглэж болохгүй болжээ. Утга нь өөрчлөгдөх ёстой үгнүүд нь өөрчлөгдөхгүй, өөрчлөгдмөөргүй үгнүүдийн утга алдагдчихсан байх юм. Тухайлбал:

“Төрөөгүй хүүхдэд, Төмөр өлгий” гэдэг үгийг Монголчууд ямарваа нэг үйл явдал болохоос өмнө уг үйл явдлын үр дүнд зориулж ямар нэг зүйл бэлтгэхийг цээрлэж хэлдэг. Учир нь анагаах ухаан ер хөгжөөгүй урьд цагт төрхийн хүндрэлээс болж эх, хүүхдийн эндэгдэл их байсанаас болж уг зүйр үг үүсчээ. Хүүхэд эсэн мэнд төрөх магадлал маш бага байсан болохоор төрөх хүүхдэдээ юм бэлдэх нь утгагүй зүйл байх нь мэдээж шүү дээ.

“Сэжгээр өвдөж, Сүжгээр эдгэдэг” энэ үг бас л анагаах ухаан хөгжөөгүй үед үүсчээ. Утгыг нь бодоод үзвэл ханиад хүрсэн хүнээс сэжэглэвэл ханиад хүрнэ, сэжиглэхгүй бол ханиад хүрэхгүй, ханиад хүрсэн тохиолдолд эдгэх байхаа гээд сүжиглээд, залбираад байвал эдгэнэ, харин сүсэглэхгүй бол эдгэхгүй гэсэн утгатай байна. Зүй нь бол харин ч ханиад(гахайн, шувууны, ямааны гэх мэт) хүрсэн хүнээс сэжиглэж холхон байж, өөрийгөө хамгаалбал ханиад хүрэхгүй бөгөөд ханиад хүрсэн тохиолдолд биеийн эсэргүүцлээ сайжруулж уураглаг, витаминлаг, илчлэг хоол хүнс, зөв эм тариа хэрэглэвэл өвчин хурдлан эдгэх биз ээ.

“Өвчин хэлж ирдэггүй, Хийсэж ирдэг” энэ үгийг одоо үед “Өвчин хийсэж ирдэггүй, Хэлж ирдэг” гэвэл харин ч утга учиртай болох мэт. Учир нь хүн өвчлөх, өвдөх нь бусдаас халдварлах, хоол ундны зохисгүй хэрэглээ, бэртэл гэмтэл мөн ген буюу удамшлын шалтгаантай байдаг. Эдгээр шалтгаануудыг анзаарвал хүн өвчлөх, эс өвчлөх нь ерөнхийдөө тухайн хүнээс өөрөөс нь хамаарахаар байгаа болохоор өвчин хэлж ирдэг гэж хэлэх гээд байна л даа. Амьдралд хамгийн чухал нь эрүүл мэнд шүү дээ. Иймээс өвдсөн хойноо өвчин хийсэж ирдэгээ гээд сууж байх биш өвдөхгүйн тулд хичээх хэрэгтэй гэж бодож байна.

“Ноёнтой сөргөлдвөл толгойгүй, Нохойтой сөргөлдвөл хормойгүй” гэдэг үг ардчилсан нийгэмд, “Хүн бүр шүүхийн өмнө тэгш байх” зарчимтай харшлах учиртай. Урьд цагт бол энэ үг яах аргагүй үнэн үг байсан ч өнөө үед өөрчлөгдөх эсвэл энэ үг утга учиргүй болох ёстой атал одоо ч амь бөхтэй оршсоор байгаа нь одоогийн тогтолцоо, хууль дүрэм нь шаардлага хангахгүй байгааг л харуулж байна.

“Үнэнээр явбал, Үхэр тэргээр туулай гүйцнэ” энэ үг эцсийн дүндээ үнэн ялна гэсэн нэлээд гүн ухааны шинжтэй, шудрага ёсны тухай үг байх. Монголд яг одоо энэ үг шиг худлаа үг алга. Аль хамгийн их худлаа ярьж, хулгай хийсэн, их авилга авч чадсан нь л сайхан амьдарч байх шив дээ.

“Биеээ засаад гэрээ зас, Гэрээ засаад Төрөө зас” энэ үгийн утга ч одоо бол бүр алдагдсан шүү дээ. Төрийн түшээ болонгуутаа ард түмний мөнгөөр гэрээ тохижуулдаг, орон сууц авдаг, эсвэл орон сууцаар шагнуулдаг явдал бол Монголд жирийн үзэгдэл болсон. Дорнодоос сонгогдсон нэгэн гишүүн хотод орох оронгүй хүүхдийнхээ оюутаны байранд хоног төөрүүлээд хэцүү байгаа тул төсвийн мөнгөнөөр орон сууц авч өглөө гэж дуулдсан, сая л гэхэд Монголын хамгийн баян хүн ерөнхий сайд боллоо гэж гадаадын хэвлэлүүдээр бичигдэж байсан ерөнхий сайд маань 60 сая төгрөгөөр гэрийн тавилга авхуулсан тухай сонин дээр бичигдсэн байна. Ирэх оны төсөвт УИХ-ын гишүүдийн утасны сарын төлбөрт 120.000 төгрөг төлөвлөсөн гэсэн. Ядаж утасныхаа мөнгийг өөрөө төлдөг хүн төрд сонгох юмсан.

Уг нь бол манай ард түмэн “Идүүлсэн бут ургаж, Идсэн эрүү хувхайрна” гэж ярьдагсан. Гэтэл идсэн авилгачид улам баяжаад,таргалаад, ургаад л харин идүүлж байгаа ард түмэн маань улам ядуураад байх юм даа.

“Олны үг ортой” за энэ үгийг ч ёстой хэлж мэдэхгүй юм аа. Банк ухахад оролцсон учир эрхийг нь түдгэлзүүлээд өгөөч гээд прокурор санал тавина гэдэг бол ямар ч байсан “но”-той л гэсэн үг. Гэтэл тэдгээр хүмүүс нь бүр дэвшээд сайд болж байх жишээтэй. Эсвэл авилгын загалмайлсан эцэг гээд яригдах мөртөө Монгол Улсын байж болох бүхий л дээд албан тушаалуудыг ээлж дараалан хашидаг зэргээс харвал энэ үг шиг худлаа үг алга даа.

2009 оны 12 дугаар сар 24

Гавъяат ламтай, стандарт бус Монгол

Сүүлийн үеийн мэдээнүүд болон болж байгаа үйл явдлуудыг харахаар Улс орон маань юу болчих нь энэ вэ? гэж бодогдох юм. Тухайлбал:

Иргэдэд аарц, чацаргана өгнө,

Чингис хааны хойд дүрээр 270 мянган хүн тодруулна,

Нийслэлийн удирдлагууд IX богдод бараалахлаа,

Бурхан багшийн сэрэг дүр,

Төрөөс 76 тэрбумтан төрлөө гэсэн мэдээнүүд байна.

Дэлхий даяар тархсан гахайн ханиадны эсрэг Монгол Улс аарц, чацаргана, адууны махаар тэмцэж ертөнцийн булай болж байх шив дээ. Энэ тухай Ройтерс агентлагийн мэдээгээр гарсан болохоор ертөнцийн булай боллоо гэж хэлж байгаа хэрэг. Өөр ямар ч сувгаар яригдсан юм билээ бүү мэд. Монголд гадаадын олон ТВ, мэдээний агентлагуудын төлөөлөгч нар суудаг биз. Одоо болтол вакцин байдаггүй ээ, өндөржүүлсэн бэлэн байдлаа сунгаад л байдаг, гахайн ханиадаар өвчлөгсөд ба нас барагсадын тоо өсөөд л байдаг. Ханиад гараад сар хагас боллоо одоо ч вакцины хэрэггүй болоо байлгүй дээ, тусдаг нь тусаад дархлаа тогтдог нь хэдийн тогтчихсон биз. Монголд маань гахайн ханиад гарсанд баярлаж байна, бүр гарахгүй нь гэж санаа зовж байлаа гээд, инээд алдаад л ярилцлага өгөөд байсан сайдууд маань сүүлийн үед бүр таг болчихлоо. Энэ ханиадыг далимдуулж шийдвэр гаргагчид харин мөнгө хийж авч байх шиг байна даа. Аарц, чацаргана, маск үнэгүй тараах, теле хичээл явуулж байна гэж, бүр арга нь нарийсаад ТВ үзэж амжаагүй хүүхдүүдэд зориулж DVD гаргаж тараах гэх мэтээр...гэртээ DVD тоглуулагчгүй, компьютэргүй бүр цаашлаад цахилгаанд холбогдоогүй айл өрхүүдийн хүүхдүүд яах болж байна аа. Удахгүй айл бүрийг DVD тоглуулагчаар хангах төсөл хэрэгжиж магадгүй л юм. Тэгвэл ТВ гээр хичээлээ заагаад, үзэж амжаагүйд нь DVD хийгээд өгч болж байгаа юм чинь нэг мөсөн Ерөнхий боловсролын сургуулиудаа хаагаад ТВгээр хичээлээ хийдэг болчихвол төсөв хэмнэгдээд хаа хаанаа амар юм биш үү.

25 орны хэл мэддэг гэх нөхөр сүүлийн үед янз бүрийн орны хэл заах нь явцгүй болсон юм болов уу даа бөөгөөр дагнах болсон байх юм. Чингис хааны 270 мянган хойд дүр тодруулна гэжээ. Ганц энэ ч биш Монголд сүүлийн үед бөө нарын тоо лам нарын тооноос давж байх шиг байна. Ямар нэг бөөтэй уулзлаа л бол өө чиний тэд дэх удамд тийм бөө байсан юм байна, тэр сүнс нь чамайг сонгож, одоо чи бөө болж тэр бөөгийнхөө сүнсийг хүлээж авахгүй бол болохгүй гэх болж. Үүний гол учир нь бөө бологчоос хувцас хунар, хэрэглэл ба сүнсийг нь авчирч өгсөний үйлчилгээний хөлс гээд нэлээд хэдэн тэгийн тоотой мөнгөнд л байх шиг байна даа.

Саяхан Нийслэлийн удирдлагууд IX богдод бараалхаж улс орноо, ард түмнийхээ сайн сайхан амьдралыг даатгалаа гэсэн. УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн, Хөвсгөл аймгийн Засаг даргын Тамгын газар хамтран Бурхан багшийн сэрэг дүрийг чулуугаар хийлгүүлжээ. Төсвийн мөнгөөр хөшөө хийдэг нь ямар учиртай юм болоо. Уг нь Монголд Бурхан багшийн дүр цөөдөөгүй л байлтай. Ганданд Жанрайсэг, Зайсанд сайд асан Барсболдын босгосон бас нэг, за тэгээд шарын шашин шүтдэг айл бүрд зурмал бурхан багшийн дүр байдаг байлгүй дээ. Үүний анхны шанг экс ерөнхийлөгч маань Соёлын сайд байхдаа Бурхан багшийн чандар гэгчийг авчирч ард олноо тэрхүү шарилдаа мөргүүлсэнээр эхэлсэн байх. Түүнээс хойш хаа сайгүй л суврага босгох хөдөлгөөн өрнөсөн бөгөөд одоо суврага босгох нь нэр хүндгүй болсон юм болов уу даа. Уг нь Үндсэн хуулийн 9-р зүйлийн Нэгд: “Төр нь шашинаа хүндэтгэж, Шашин нь төрөө дээдлэнэ”, Хоёрд: “Төрийн байгууллага шашны, сүм хийд улс төрийн үйл ажиллагаа эрхлэн явуулж болохгүй” гээд шашин төр хоёрын заагийг, уншиж чаддаг хүнд бол ойлгогдохоор бичиж өгчээ. Төр нь шашинаа хүндэтгэнэ гэдэг нь төрийн хүмүүс нь очиж мөргөөд эсвэл янз бүрийн хөшөө, суврага босгож, тахилга хий гэсэн үг биш харин төр нь шашинаа ад үзэхгүй гэсэн санаа гэж ойлгомоор юм. Гэтэл төрийн байгууллага болон төрийн түшээд төсвийн мөнгөөр бурханы хөшөө хийчихсэн байдаг. Бүр “Гавъяат лам” хүртэл бий болсон болохоор энэ жирийн үзэгдэл юм болов уу.

Ирэх оны улсын төсвийг батлахдаа гишүүд өөрсдөдөө 1 тэрбум төгрөг хувиарлажээ. Анх 10 саяас эхэлж байсан мөнгө одоо 1 тэрбум боллоо, бараг 1 сая доллар. Нийт дүнгээрээ 70 орчим сая доллар. 1998 онд Монгол Улсын төсөв 198 сая доллар байсантай харьцуулхад л ямар их мөнгө гэдэг нь илт байх. 2011, 2012 онуудад энэ мөнгө хэд болохыг ёстой таашгүй. Энэ мөнгөөр хэдэн айлын орон сууц барих бол, мөн хэдэн жижиг дунд үйлдвэр байгуулж хичнээн хүнийг цалинтай болгож болох вэ? Орон нутагт, тойрогтоо юм хийх гээд байгаа юм бол орон нутгийн төсөвт нь нэмээд суулгахад болох биш үү, заавал гишүүнээр дамжиж байж л юм хийсэн болдог юм байх даа. Энэ мөнгөний нэгээхэн хэсэг нь дээрх бурхан багшийн сэрэг дүр болж хувирч байна. Эмнэлэг бариад, зам засаад, гүүр тавиад, засвар хийгээд, худаг гаргаад, клубт нь хөгжим авч өгөөд л тухайн орон нутгийн хийх ажлыг хийгээд байгаа болохоор ер нь 76 тойргоо тус тусад нь улс болгон хувааж улсаа “Монголын Холбооны Улс” гэж нэрлээд УИХ-ын гишүүд нь тухайн сонгогдсон тойрог улсынхаа төсвийг захиран зарцуулдаг болчихвол зүгээр юм биш үү.

Монгол маань үнэхээр “стандарт бус” болжээ. Арга ч үгүй биз сонгуульд ялчихаад ялагдсантайгаа нийлээд Засгийн газар байгуулсаныгаа стандарт бус шийдвэр гэж нэрлэнэ. Огцрох нь хүртэл стандарт бус. Уг нь тухайн албан тушаалаа хашихаа болихыг л огцорсон гэдэг баймаар юм. Гэтэл Ерөнхий сайд(асан) нь өвчний улмаас огцорсоныгоо би огцроогүй, зүгээр өөрөө больсон юм гэж ярина.

Ядаж байхад энэ төрийн хүмүүс нь шашинтай очиж орооцолдохоо болимоор юм. Шинийн нэгний өглөө Төрийн өндөрлөг гэж нэрлүүлэгсэд нь ганданд очиж мөргөдөг болохоор шашин төр хоёр мөддөө салахгүй шинжтэй. Монголчууд XX зууны эхэн гэхэд шашин төр хоёр нь нэг болсон байхдаа ертөнцийн адагт байсаныг одоогийн хүмүүс үзээгүй, хараагүй юм гэхэд зэрэгцээд оршиж байгаа Төвдөөс сургамж авдаггүй юм байхдаа.

2009 оны 11 дүгээр сар 30